Więcej o autorze

Błąd – wada oświadczenia woli

W poniższym artykule chciałbym dokonać egzegezy sytuacji, w której dochodzi do sprzedaży przedmiotu za znacznie zaniżoną cenę w wyniku wady oświadczenia woli. Zarówno kupujący jak i sprzedający w takiej sytuacji staje przed pytaniem co zrobić? Z jednej strony sprzedający stara się uniknąć niekorzystnego rozporządzania własnością natomiast z drugiej kupujący liczy na ziszczenie się dokonanej umowy.

Błąd jest jedną z wad oświadczenia woli, przez który rozumie się sprzeczność pomiędzy rzeczywistością a jej rozumowaniem przez człowieka. O błędzie z punktu doniosłości prawnej możemy mówić wtedy gdy po pierwsze dotyczy treści czynności prawnej, oraz gdy istnieje przypuszczenie, że gdyby strona nie działała pod jego wpływem to nie złożyłaby oświadczenia o tej konkretnej treści – błąd istotny ( kolejno art. 84 § 1 zd. 1 KC oraz art. 84 § 2 KC).

Analizując przytoczone przepisy, można wywnioskować, że w sytuacji gdy sprzedający wystawia drogi sprzęt (np. samochód, telefon, lustrzankę) za symboliczną złotówkę to oczywiście gdyby nie działał pod wpływem błędu to nie złożyłby oświadczenia o tej konkretnej treści poprzez mylne wyobrażenie o prawdziwym stanie rzeczy.

W takim przypadku sprzedający mógłby zgodnie z art.88 § 1 KC uchylić się od prawnych skutków oświadczenia woli poprzez złożenie oświadczenia tej osobie (kupującemu) na piśmie. Takie uprawnienie przysługuje sprzedawcy w terminie roku od jego wykrycia.
Ustawodawca zawarł te przepisy w celu ochrony sprzedającego przed niekorzystnym rozporządzeniem w wyniku wady oświadczenia woli jakim jest błąd. Jednakże należy również spojrzeć z drugiej strony gdyż także kupujący zasługuje na ochronę.

Druga strona widząc atrakcyjną ofertę może nie zdawać sobie sprawy z błędu i liczyć, że przedmiot zostanie mu wydany za umówioną cenę.

Ustawodawca widząc potrzebę ochrony interesów obydwu stron, zawarł w art. 84 § 1 zd. 2 KC ograniczenie, które odnosi się do oświadczeń woli składanych drugiej osobie, będących zarazem czynnościami odpłatnymi w celu ochrony interesów adresatów.

Sprzedający wystawiając przedmiot na sprzedaż pod wpływem błędu sprzedaje go za znacznie zaniżoną cenę kupującemu i chcąc nie dopuścić do ziszczenia się umowy musi spełnić łącznie trzy przesłanki ( ciężar dowodu spoczywa na nim):

1)      błąd musi dotyczyć treści czynności prawnej, zgodnie z art. 84 § 1 zd. 1 KC

2)      błąd musi być istotny (art. 84 § 2 KC), czyli uzasadniający przypuszczenie, że gdyby nie działał pod wpływem błędu nie złożyłby oświadczenia

3)      oraz trzecia przesłanka wynikająca ze wspomnianego art. 84 § 1 zd. 2 KC ( traktującego o ochronie adresatów oświadczeń woli) adresat oświadczenia woli albo błąd wywołał, chociażby bez swojej winy; albo wiedział o błędzie; albo mógł z łatwością błąd zauważyć.

W przypadku wywołania błędu przez adresata mamy do czynienia z istnieniem związku przyczynowego między jego zachowaniem a błędem. Zachowanie może polegać zarówno na działaniu jak i zaniechaniu. Natomiast wiedza adresata oświadczenia woli o błędzie jak i możność jego łatwego zauważenia dotyczy sfery dobrej wiary.

Ze strony sprzedającego udowodnienie/ziszczenie się trzeciej przesłanki znacząco utrudnia powołanie się na błąd. Najrozsądniejszym kierunkiem wydaje się więc wskazywanie, że adresat oświadczenia woli ( kupujący) powinien błąd z łatwością zauważyć.
Ustawodawca zastosował jednakże w art. 84 § 1 in fine ochronę dla składającego oświadczenie woli w przypadku nieodpłatnej czynności prawnej. W takim przypadku sprzedający by powołać się na błąd musiałby jedynie wykazać ziszczenie się dwóch pierwszych przesłanek.

Czynności prawne dwustronnie zobowiązujące można podzielić na te, które są odpłatne jak i nieodpłatne. Czynność prawna odpłatna, charakteryzuje się tym, że na jej podstawie obydwie strony osiągają pewne korzyści majątkowe. Nieodpłatne natomiast przynoszą korzyść jednej stronie i z tego powodu ustawodawca zakłada, że czynności takie zasługują na mniejszą ochronę. Co jednak w przypadku gdy sprzedający omyłkowo na portalu aukcyjnym wpisał cenę ,np. 10 zł zamiast 10 000 zł przy sprzedaży samochodu ? Zgodnie z definicją należałoby zakwalifikować dojście takiej sprzedaży jako czynność prawną odpłatną ponieważ obydwie strony uzyskują jakąś korzyść majątkową jednak jest ona co prawda nieznaczna i krzywdząco niewspółmierna po stronie składającego oświadczeni woli. Jednakże taka czynność jest czynnością nieodpłatną. O odpłatności lub nieodpłatności czynności decydują pewne względy o charakterze gospodarczym, i znaczenie ma tutaj patrząc na kryteria obiektywne wartość gospodarcza obu świadczeń (wyrok sądu najwyższego z dnia 12 czerwca 2002 r. sygn. akt III CKN 1312/00).

Należy jednak zauważyć, że zdarzają się również błędy w cenie nie tak znaczące jak przytoczone wcześniej, które pomimo wielkiej rozbieżności cenowej pomiędzy prawdziwą wartością a ceną sprzedaży z całą pewnością są czynnościami odpłatnymi ( np. telefon komórkowy sprzedany za 1000 zł zamiast 2000 zł).

 

Tagi: , , , ,
  • małgo

    artykuł niesie za sobą merytoryczne treści, ale nie jest napisany w sposób przystępny, aby czytelnik nie znający się na prawie mógł go z pewnością zrozumieć.